शिक्षक कार्य सम्पादन मुल्यांकन फारम

प्राथमिक तह शिक्षकको कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन फाराम

निम्नमाध्यमिक तह शिक्षकको कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन फाराम

माध्यमिक तह शिक्षकको कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन फाराम

शिक्षक कार्य सम्पादन मूल्याङ्कन (कासमू) के हो?

शिक्षक कार्य सम्पादन मूल्याङ्कन शिक्षक सेवा आयोग नियमावली अनुसार तयार पारिएको एउटा औपचारिक मूल्याङ्कन पद्धति हो। यसले तपाईँले वर्षभरि कक्षाकोठामा कति प्रभावकारी ढङ्गले पढाउनुभयो, विद्यालयको अनुशासनमा कस्तो भूमिका खेल्नुभयो र आफ्नो पेशागत दक्षता वृद्धिका लागि के-के गर्नुभयो भन्ने कुराको आधिकारिक रेकर्ड राख्छ। यसलाई शिक्षकको ‘प्रोग्रेस रिपोर्ट’ पनि भनिन्छ।

शिक्षक कार्य सम्पादन मूल्याङ्कन फाराम भर्नु किन आवश्यक छ? के यो नभर्दा जागिर जान्छ?

धेरै साथीहरूले मलाई सोध्नुहुन्छ— “पढाउन त पढाइरहेकै छु, यो कागजी प्रक्रिया किन चाहियो?” साथीहरू, निजामती सेवामा जस्तै शिक्षक सेवामा पनि तपाईँको बढुवाको मुख्य आधार नै यही कासमू हो।

• बढुवाको आधार: कार्य क्षमताको आधारमा हुने बढुवामा कासमू बापतको अङ्क निर्णायक हुन्छ। यदि एक वर्ष मात्र पनि फाराम छुटेमा तपाईँको बढुवा कयौँ वर्ष पछाडि धकेलिन सक्छ।
• राज्यको अभिलेख: यो फारामले तपाईँलाई एक जिम्मेवार र अनुशासित राष्ट्रसेवकको रूपमा प्रमाणित गर्छ।
• ग्रेड वृद्धि र सुविधाहरू: शिक्षकको सेवा सुविधा र ग्रेड वृद्धिका लागि यो आधार बन्न सक्छ।
• पुरस्कार र दण्ड: राम्रो काम गर्ने शिक्षकलाई पुरस्कृत गर्न र कमजोर प्रदर्शन गर्नेलाई सुधारको अवसर दिन यसले मद्दत गर्छ।

यो नभर्दा जागिरै त जाँदैन, तर तपाईँको करियर ‘ब्रेक’ लाग्न सक्छ। शिक्षक सेवा आयोग नियमावली अनुसार, यो फाराम नभरी तपाईँको पदोन्नति (Promotion) को ढोका खुल्दैन।

“मैले चिनेका एकजना पुराना शिक्षक साथीले तीन वर्षसम्म ‘भोलि भरौँला’ भन्दै ढिला गर्नुभयो। नतिजास्वरूप, उहाँभन्दा जुनियर साथीहरू बढुवा भएर माथिल्लो श्रेणीमा पुग्दा उहाँ अझै त्यहीँ हुनुहुन्छ।” — मेरो व्यक्तिगत अनुभव

कासमु फाराम क-कसले भर्नुपर्छ? (स्थायी, राहत, वा करार) र आधिकारिक समय कहिलेसम्म हो?

यो फाराम सामुदायिक विद्यालयमा कार्यरत सबै स्थायी शिक्षकहरूले भर्नुपर्छ। नयाँ नियुक्ति भएका शिक्षकहरूले पनि नियुक्ति भएको वर्षदेखि नै यो प्रक्रियामा सहभागी हुनुपर्छ।

• समय सीमा: प्रत्येक शैक्षिक सत्र सुरु भएको ३० दिनभित्र (सामान्यतया वैशाख मसान्तसम्म) यो फाराम विद्यालयमा दर्ता गरिसक्नुपर्छ।

• ढिलाइ भएमा: यदि तोकिएको समयभित्र फाराम बुझाइएन भने त्यो वर्षको मूल्याङ्कन अङ्क गणना हुँदैन, जसले गर्दा भविष्यमा हुने बढुवामा ठूलो असर पर्छ।

सामान्यतया यो फाराम स्थायी शिक्षकको बढुवा प्रयोजनका लागि हुने भएकोले राहत वा करार शिक्षकका लागि यो अनिवार्य हुँदैन, तर विद्यालयको आन्तरिक मूल्याङ्कनका लागि कतिपय ठाउँमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।

कासमुको फारम कसरी भर्ने र के के कागजातहरू आवश्यक पर्छ? भरेको फाराम कहाँ र कसरी दर्ता गराउने?

कासमू फाराम भर्नु भनेको केवल खाली ठाउँ भर्नु मात्र होइन, यो आफ्नो वर्षभरिको उपलब्धि प्रमाणित गर्नु हो। यसलाई भर्ने चरणबद्ध प्रक्रिया र आवश्यक कागजातहरू यस प्रकार छन्:

१. फाराम भर्ने प्रक्रिया (Steps to Fill the Form):

• व्यक्तिगत विवरण: सुरुमा आफ्नो नाम, संकेत नम्बर, विद्यालयको नाम, तह, श्रेणी र हालको पदमा नियुक्ति/बढुवा भएको मिति स्पष्टसँग भर्नुहोस्।
• अध्यापन गरिएको विषय र नतिजा: आफूले पढाएको मुख्य तीनवटा विषयहरूको नतिजा भर्नुपर्छ। यसमा कूल विद्यार्थी संख्या, परीक्षामा सम्मिलित संख्या र प्राप्त गरेको स्तर (GPA वा प्रतिशत) गणितीय सूत्र अनुसार गणना गरी भर्नुहोस्।
• तालिम र शैक्षिक योग्यता: यदि सो वर्ष कुनै तालिम (जस्तै TPD) लिनुभएको छ वा थप शैक्षिक योग्यता हासिल गर्नुभएको छ भने त्यसको विवरण भर्नुहोस्।
• अनुसन्धान र प्रकाशन: तपाईँले विद्यालयमा गर्नुभएको कार्यमूलक अनुसन्धान (Action Research) को शीर्षक र निष्कर्ष संक्षिप्तमा उल्लेख गर्नुहोस्।

२. आवश्यक कागजातहरू (Required Documents):

कासमू फारामको साथमा निम्न कागजातहरू प्रमाणित गराई संलग्न गर्नुपर्छ:

• शैक्षिक नतिजा (Result Sheet): सम्बन्धित कक्षाको वार्षिक परीक्षाको नतिजा (प्रधानाध्यापकबाट प्रमाणित)।
• तालिमको प्रमाणपत्र: सोही वर्ष प्राप्त गरेको तालिमको प्रतिलिपि।
• अनुसन्धान प्रतिवेदन: आफूले तयार पारेको कार्यमूलक अनुसन्धानको एक प्रति।
• नियुक्ति/बढुवा पत्र: हालको श्रेणीको नियुक्ति वा बढुवा पत्रको प्रतिलिपि (यदि पहिलो पटक भर्दै हुनुहुन्छ भने)।

भरेको फाराम कहाँ र कसरी दर्ता गराउने?

फाराम भर्नु जति महत्वपूर्ण छ, त्यसलाई सही ठाउँमा र सही समयमा दर्ता गराउनु उत्तिकै जरुरी छ। यसको प्रक्रिया निम्न अनुसार हुन्छ:

१. दर्ता गर्ने स्थान:

• तपाईँले भरेको फाराम सबैभन्दा पहिले आफ्नै विद्यालयमा दर्ता गराउनुपर्छ।
• विद्यालयले सबै शिक्षकहरूको फाराम संकलन गरेर स्थानीय तहको शिक्षा शाखा (Education Section of Local Body) मा बुझाउँछ।

२. दर्ता गर्ने प्रक्रिया (Registration Process):

• खामबन्दी (Sealing): फाराम भरिसकेपछि यसलाई एउटा खाममा राखेर बाहिर आफ्नो नाम, तह र विद्यालयको नाम लेखी खामबन्दी गर्नुपर्छ।
• प्रधानाध्यापकको सिफारिस: विद्यालयको दर्ता किताबमा दर्ता गराई प्रधानाध्यापक (सुपरिवेक्षक) बाट अङ्क प्रदान र हस्ताक्षर गराउनुपर्छ।
• शिक्षा शाखामा बुझाउने: विद्यालयले पत्रसहित सबै शिक्षकहरूको खामबन्दी फाराम स्थानीय तहको शिक्षा शाखामा बुझाउँछ। त्यहाँ पुनरावलोकनकर्ता (शिक्षा प्रमुख) ले आफ्नो मूल्याङ्कन थप गरी अन्तिम प्रक्रियाका लागि सुरक्षित राख्छन्।

३. महत्वपूर्ण समय सीमा (Deadline):

• यो फाराम शैक्षिक सत्र सुरु भएको ३० दिनभित्र अनिवार्य रूपमा विद्यालयमा दर्ता भइसक्नुपर्छ।

प्रो टिप: फाराम बुझाउँदा विद्यालयको दर्ता किताबमा आफ्नो फाराम दर्ता भएको 'दर्ता नम्बर' सुरक्षित राख्नुहोस्। भविष्यमा फाराम हराएमा वा विवाद भएमा यो दर्ता नम्बर नै तपाईँको प्रमाण हुनेछ।

ध्यान दिनुपर्ने कुरा: नतिजा भर्दा आफूले पढाएको विषय र त्यसको वास्तविक औसत अङ्कलाई गणितीय सूत्रमा ढालेर स्पष्टसँग भर्नुपर्छ।

कासमुको पूर्णाङ्क कसरी विभाजन गरिएको हुन्छ र कसरी अङ्क प्राप्त हुन्छ?

शिक्षकको कार्य सम्पादन मूल्याङ्कन १०० पूर्णाङ्क पूर्णाङ्कको हुन्छ । कासमू फाराम भर्दा कुन क्षेत्रमा कति अङ्क पाइन्छ भन्ने जान्नु भयो भने तपाईँले आफ्नो ध्यान त्यहीँ केन्द्रित गर्न सक्नुहुन्छ।

मूल्याङ्कनको क्षेत्र	छुट्याइएको अङ्क	मुख्य आधार
शिक्षण नतिजा	३५ अङ्क	विद्यार्थीको ग्रेड र उत्तीर्ण प्रतिशत
शैक्षिक योग्यता	२० अङ्क	सम्बन्धित तहको न्यूनतम र माथिल्लो योग्यता
तालिम	१० अङ्क	टीपीडी (TPD) वा अन्य प्रमाणीकरण तालिम
विशेष योगदान/अनुसन्धान	१० अङ्क	लेख, कृति वा कार्यमूलक अनुसन्धान
सुपरिवेक्षक/पुनरावलोकनकर्ता	२५ अङ्क	प्र.अ. र स्थानीय तहको मूल्याङ्कन

मेरो मूल्याङ्कन कसले गर्छ? यदि प्र.अ.सँग मेरो सम्बन्ध राम्रो छैन वा शिक्षा शाखासँग विवाद भएमा के मेरो अङ्क काटिन्छ?

साधारणतया शिक्षकको हकमा प्रधानाध्यापक ‘सुपरिवेक्षक’ र स्थानीय तहको शिक्षा प्रमुख ‘पुनरावलोकनकर्ता’ हुन्छन्। प्र.अ.को हकमा भने व्यवस्थापन समितिको अध्यक्ष र शिक्षा प्रमुखले मूल्याङ्कन गर्छन्।

मूल्याङ्कन वस्तुनिष्ठ हुनुपर्छ भन्ने कानुनी मान्यता छ। कहिलेकाहीँ व्यक्तिगत कारणले मूल्याङ्कनमा अन्याय हुन सक्छ।यदि तपाईँलाई आग्रह वा पूर्वाग्रह राखेर कम अङ्क दिइएको महसुस भएमा तपाईँले जिल्ला शिक्षा समन्वय इकाई वा पुनरावलोकन समितिमा उजुरी दिन सक्नुहुन्छ।

• आफूले गरेका कामको प्रमाण (Evidence) सुरक्षित राख्नु नै तपाईँको सबैभन्दा ठूलो ढाल हो।

साधारणतया शिक्षकको हकमा प्रधानाध्यापक ‘सुपरिवेक्षक’ र स्थानीय तहको शिक्षा प्रमुख ‘पुनरावलोकनकर्ता’ हुन्छन्। प्र.अ.को हकमा भने व्यवस्थापन समितिको अध्यक्ष र शिक्षा प्रमुखले मूल्याङ्कन गर्छन्।

विद्यार्थीको नतिजा कुन वर्षको राख्ने?

सामान्यतया फाराम भर्नु भन्दा ठ्याक्कै अघिल्लो शैक्षिक सत्रको वार्षिक नतिजालाई आधार मानिन्छ।

के अध्ययन बिदा वा काजमा रहेका शिक्षकले पनि फाराम भर्नुपर्छ?

हो, अनिवार्य छ। यदि तपाईँ अध्ययन बिदामा हुनुहुन्छ भने आफ्नो अध्ययनको प्रगति विवरणसहित फाराम भर्नुपर्छ। काजमा हुनुहुन्छ भने जहाँ कार्यरत हुनुहुन्छ, त्यहीँको प्र.अ. बाट मूल्याङ्कन गराउनुपर्छ।

अध्ययन बिदा: बिदामा रहे पनि आफूले अध्ययन गरिरहेको शैक्षिक संस्थाको प्रगति विवरण र शैक्षिक सत्र उल्लेख गरी फाराम भर्नुपर्छ।

काजमा: यदि तपाईँ अन्यत्र काजमा खटिनुभएको छ भने जहाँ कार्यरत हुनुहुन्छ, त्यहीँको प्र.अ. र कार्यालय प्रमुखबाट मूल्याङ्कन गराई आफ्नो स्थायी दरबन्दी भएको विद्यालय मार्फत पठाउनुपर्छ।

सरुवा: अन्तर-जिल्ला सरुवा भई आएका शिक्षकले पुरानो विद्यालयको नतिजा र विवरण संलग्न गरी नयाँ विद्यालयमा फाराम बुझाउनुपर्छ।

फाराम भर्दा हुने सामान्य गल्तीहरू के हुन् र के यो अनलाइन भर्न सकिन्छ?

• गल्तीहरू: मिति गलत लेख्नु, नतिजाको अङ्क गणनामा त्रुटि गर्नु, र प्रमाणहरू फाइलमा नराख्नु मुख्य गल्तीहरू हुन्।
• अनलाइन व्यवस्था: हाल धेरैजसो ठाउँमा कागजी फाराम नै प्रचलनमा छ। यद्यपि, केही स्थानीय तहहरूले आफ्नै सफ्टवेयर मार्फत विवरण अपडेट गर्ने अभ्यास सुरु गरेका छन्। आधिकारिक फाराम भने शिक्षक सेवा आयोगको वेबसाइटबाट डाउनलोड गरी प्रिन्ट गरेर भर्नुपर्ने हुन्छ।

कासमूको अङ्कले बढुवामा कसरी असर गर्छ?

शिक्षकको बढुवा दुई प्रकारले हुन्छ: (क) आन्तरिक प्रतियोगिता र (ख) कार्यक्षमताको आधारमा। ‘कार्यक्षमताको आधारमा हुने बढुवा’ मा कासमूको अङ्क सबैभन्दा महत्वपूर्ण हुन्छ। प्रत्येक वर्ष जम्मा भएको यो अङ्क बढुवाको समयमा जोडिने हुनाले कुनै एक वर्ष पनि फाराम छुटाउनु भनेको बढुवाको दौडबाट पछाडि पर्नु हो।